Το μυστικό της Βασιλικής Έπαυλης της Αγίας Τριάδας

PANO_20190821_131844.jpg

Ένας από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Κρήτης με ευρήματα μοναδικά στο είδος τους, η «Βασιλική», λεγόμενη, έπαυλη της Αγίας Τριάδας, μόλις τρία χιλιόμετρα από το Ανάκτορο της Φαιστού συνεχίζει να κρατά καλά κρυμμένο το μυστικό της κατασκευής της. Αν και ο σκοπός της είναι σε μεγάλο βαθμό κατανοητός επιτελώντας ρόλο αντίστοιχο με εκείνο των άλλων προϊστορικών βιλών της Κρήτης, δηλαδή τον έλεγχο μιας περιοχής και τη διαχείριση του πλούτου της, εντούτοις οι επιστήμονες δεν συμφωνούν στο αν η μεγαλοπρεπής έπαυλη με στοιχεία που παραπέμπουν σε Ανακτορική δομή αποτελούσε την έδρα ενός ντόπιου ηγεμόνα, η αν ήταν η θερινή κατοικία του άνακτα της Φαιστού ή λειτουργούσε συμπληρωματικά της Φαιστού ή τέλος αν λειτούργησε ως η έδρα του μετά την καταστροφή των ανακτόρων.

IMG_20190821_125147.jpg

Η βίλα χαρακτηρίζεται από την επιβλητική αρχιτεκτονική της και κυρίως την πληθώρα ευρημάτων που είναι μοναδικά για τον προϊστορικό κόσμο της Κρήτης με πιο γνωστό την περίφημη λίθινη ζωγραφισμένη σαρκοφάγο γνωστή ως «της Αγίας Τριάδας» η οποία αποτελεί μια «Εγκυκλοπαίδεια» των ταφικών τελετουργικών στη Μινωική Κρήτη. Εξίσου σημαντικά είναι τα χάλκινα τάλαντα που ανακαλύφθηκαν σε έναν από τους αποθηκευτικούς χώρους της έπαυλης μαζί με έναν «θησαυρό» από σφραγίσματα, το πασίγνωστο πήλινο εδώλιο της Θεάς που κάνει κούνια και τα τρία λίθινα αγγεία με την μοναδική τους διακόσμηση που τους έδωσαν και τα ονόματα με τα οποία είναι γνωστά, το αγγείο των θεριστών, το ρυτό των πυγμάχων και το κύπελλο της αναφοράς.

IMG_20190821_123415.jpg

Η έπαυλη εντοπίστηκε τον Ιούνιο του 1900 από τον πρωτοπόρο Ιταλό αρχαιολόγο Φεντερίκο Άλμπερ και τον συνάδελφο του και επίσης κορυφαία μορφή της αρχαιολογίας Λουίτζι Περνιέρ οι οποίοι οδηγήθηκαν στην περιοχή από το γιατρό Ιωσήφ Χατζιδάκη. Το μνημείο ήρθε στο φως κατά τις ανασκαφές των Ιταλών στην ευρύτερη περιοχή της Μεσαράς στις αρχές του 20ου αιώνα με επικεφαλής τον Φεντερίκο Άλμπερ και στη συνέχεια τους διαδόχους του, το πολύτιμο έργο του οποίου μνημονεύει μια αναμνηστική πλάκα στον αρχαιολογικό χώρο. Οι Ιταλοί έδωσαν και το όνομα Βασιλική Έπαυλη διαπιστώνοντας τόσο τον πλούτο της σε επίπεδο διακόσμησης και ευρημάτων όσο και μνημειώδους αρχιτεκτονικής. Η δε περιοχή φέρει το όνομα Αγία Τριάδα από το μικρό μεσαιωνικό χωριό που υπήρχε εκεί.

IMG_20190821_130648.jpg

Ο Άλμπερ εκτιμώντας ότι είχε περαιωθεί η εξερεύνηση της Φαιστού επικεντρώθηκε στην Αγία Τριάδα ξεκινώντας τις ανασκαφές στα 1902. Από τα πρώτα κιόλας ευρήματα και κυρίως την πρώτη πινακίδα με την τυπική μινωική γραφή, τη Γραμμική Α, έγινε αντιληπτό ότι ο χώρος ήταν ξεχωριστός. Οι ανασκαφές διακόπηκαν σε διάφορες φάσεις και επαναλήφθηκαν τη δεκαετία του 70 από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή μέχρι το 1999 υπό τη διεύθυνση του Βιτσέντζο Λα Ρόσα.

IMG_20190821_130842.jpg

Οι ανασκαφές συμπλήρωσαν το ιστορικό περίγραμμα της περιοχής με τις πρώτες ενδείξεις κατοίκησης να ανάγονται στην πρωτοανακτορική περίοδο γύρω στο 3000 π.Χ. και να επικεντρώνονται σε ένα ιερό με μεγάλη ποσότητα κεραμικών και στοιχείων που παραπέμπουν σε ταφικά τελετουργικά στην περιοχή του Βενετσιάνικου νεκροταφείου κοντά στον ναό του Αγίου Γεωργίου Γαλατά. Ένας μεγάλος θολωτός τάφος διαμέτρου 8.70 μέτρων με ένα σύστημα δωματίων που ήταν σε χρήση για αρκετούς αιώνες οριοθετεί την επόμενη φάση της πρωτομινωικής εποχής και στη συνέχεια ένας μικρός οικιστικός πυρήνας κοντά στον τάφο. Οι ταφικές ενδείξεις στην περιοχή εισάγουν στην Μεσομινωική ΙΑ (περί τα 2200-2000 π.Χ. γύρω από τον μεγάλο τάφο οπότε και επεκτείνεται ο οικιστικός πυρήνας.

IMG_20190821_130955.jpg

Το γεγονός ότι την περίοδο των πρώτων ανακτόρων (2000-1700 π.Χ.) δεν χρονολογείται κανένα αξιόλογο κτήριο φαίνεται κατά τους Ιταλούς να υποδεικνύει ότι εκείνο το χρονικό διάστημα ο κυρίαρχος στην περιοχή ήταν η Φαιστός. Αυτό δεν σημαίνει ότι η περιοχή δεν βρίσκονταν στην άνθηση της καθώς η κεραμική αφθονεί. Στα τέλη της Μεσομινωικής ΙΙΙ (περί τα 1600 π.Χ.) οπότε οικοδομούνται τα ένα ανάκτορα, κατασκευάζεται η μνημειακή Βασιλική έπαυλη με δυο διακριτές φάσεις, η δεύτερη μετά από την καταστροφή που προκάλεσε ένας ισχυρός σεισμός.

IMG_20190821_124912.jpg

Το κτίσμα της δεύτερης φάσης με τους επιβλητικούς χώρους κατοικίας των ευγενών, μεγάλες αποθήκες και αρχεία, επεφύλασσε μια μεγάλη έκπληξη στους ανασκαφείς. Ένα αδιατάρακτο στρώμα καταστροφής στο οποίο μεταξύ άλλων βρέθηκαν μεγάλες ποσότητες χαλκού που έφταναν περί τα 600 κιλά, λίθινα αγγεία από στεατίτη με ανάγλυφη διακόσμηση, πινακίδες γραμμικής Α, σφραγίσματα, ειδώλια, χάλκινα αγγεία και άλλα.

IMG_20190821_124723.jpg

Η τελική καταστροφή της βίλας και του οικισμού, πιθανότατα από σεισμό, τοποθετείται στην Υστερομινωική Ιb (1450-1430 π.Χ.). Σποραδικά ίχνη της ΥΜ ΙΙ (ως τα 1400 π.Χ. περίπου) υποδηλώνουν μερική εγκατάλειψη του χώρου έως την άφιξη μιας Μυκηναϊκής δυναστείας που κατέλαβε τα Μινωικά κέντρα με πρώτο εκείνο της Κνωσού.

IMG_20190821_130615.jpg

Η ανακατασκευή της έπαυλης ξεκίνησε στα τέλη του 15ου με αρχές 14ου αιώνα και οδήγησε στην κατασκευή ενός ενιαίου συγκροτήματος με τουλάχιστον πέντε δημόσια κτήρια ο πολιτικός και θρησκευτικός πυρήνας του οποίου βρίσκονταν κοντά στην Βενετσιάνικη εκκλησία του 14ου αιώνα του Αγίου Γεωργίου Γαλατά και επικεντρώνονταν στο Μέγαρον.

IMG_20190821_131819.jpg

Στον οικισμό που εκτείνονταν σε χαμηλότερο επίπεδο βρίσκονταν ο εμπορικός και διοικητικός πυρήνας ο οποίος κυριαρχούνταν από τις οκτώ αποθήκες ή καταστήματα με τη μεγάλη στοά μήκους 50 μέτρων με επιμήκη πρόσοψη και κιονοστοιχία. Αυτή η δομή θύμισε σε αρκετούς τις αγορές χαρακτηριστικό γνώρισμα των Ελληνικών πλέον πόλεων. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι δεν ανακαλύφθηκαν πινακίδες γραμμικής Β, της Μυκηναϊκής γραφής, γεγονός που κατά τους Ιταλούς αρχαιολόγους αποδίδεται πιθανότατα στην απουσία φωτιάς ως αιτίας καταστροφής της έπαυλης σε αντίθεση με τα όσα συνέβησαν σε άλλα κέντρα.

IMG_20190821_124630.jpg

Η φωτιά ήταν άλλωστε η αιτία που διατηρήθηκαν ως τα σήμερα οι πήλινες ενεπίγραφες πινακίδες καθώς ψήθηκαν και σώθηκαν ως τις μέρες μας. Κατά κανόνα οι πήλινες πινακίδες πάνω στις οποίες χαράσσονταν τα λογιστικά στοιχεία είχαν περιορισμένο χρόνο ζωής καθώς ανακυκλώνονταν και μόνο χάρις τις μεγάλες πυρκαγιές που κατέστρεψαν τα Μυκηναϊκά κέντρα μπόρεσαν να ψηθούν και έτσι να αντέξουν ως τις μέρες μας προσφέροντας μας το θησαυρό γνώσεων που συμπληρώνει την εικόνα της εποχής αποκαλύπτοντας ένα εντυπωσιακό γραφειοκρατικό, λογιστικό, διοικητικό σύστημα.

cat.jpg

Ο χώρος εγκαταλείφθηκε με περιστασιακές εγκαταστάσεις να διαδέχονται η μια την άλλη πάνω στα ερείπια όπως την Γεωμετρική λεγόμενη περίοδο, τον 8ο π.Χ. αιώνα , με την κατασκευή ιερών, θρησκευτικό ρόλο τον οποίο και διατήρησε ο οικισμός στην Ελληνιστική εποχή (4ο -1ο π.Χ. αιώνα) όταν ιδρύθηκε ναός αφιερωμένος στο Δία Βελχανό με δεκάδες ειδώλια και άλλα αντικείμενα- προσφορές των πιστών που ήρθαν στο φως από την αρχαιολογική σκαπάνη.

IMG_20190821_125457.jpg

Η συνέχεια των πολιτισμών επιβεβαιώνεται στην Αγία Τριάδα με εντυπωσιακό τρόπο με το μικρό ομώνυμο χωριό που εγκαταλείφθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου Γαλατά (διαβάστε περισσότερα εδώ) με τις μοναδικές τοιχογραφίες του και τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά του στοιχεία.

IMG_20190821_130451.jpg

Η Έπαυλη αποκαλείται και «μικρό ανάκτορο» καθώς διατηρεί βασικά γνωρίσματα της Μινωικής ανακτορικής αρχιτεκτονικής με πλακόστρωτες αυλές, υπαίθριες ή περίστυλες, πολύθυρα που μπορούσαν να μετατρέψουν έναν χώρο από κλειστό σε ενιαίο, φωταγωγούς, κλιμακοστάσια, τα οποία οδηγούσαν σε δεύτερο όροφο, πολυτελείς αίθουσες με εντυπωσιακή διακόσμηση τόσο τοιχογραφική και επιτοίχια με γυψολιθικές επενδύσεις, όσο και επιδαπέδια, δωμάτια με ιερή χρήση αλλά και προσωπική για τους «ευγενείς» ενοίκους της Έπαυλης, σύστημα αποθηκών με οργανωμένη διαχείριση όπως υποδηλώνουν οι ενεπίγραφες πινακίδες, θησαυροφυλάκια και πλείστα όσα δωμάτια που αναπτύσσονται στις δυο πτέρυγες οι οποίες σχηματίζουν ένα L αλλά και στον γειτνιάζοντα οικισμό.

IMG_0856.JPG

Είναι ενδεικτικό του πλούτου του συγκροτήματος ότι οι τοιχογραφίες που ανακαλύφθηκαν στην Έπαυλη ξεπερνούν σε αριθμό εκείνες που έχουν έρθει στο φως σε όλη την υπόλοιπη Κρήτη. Τρεις είναι οι βασικοί πυρήνες που συνθέτουν τον αρχαιολογικό χώρο, η μινωική νεοανακτορική Έπαυλη με τα μετανακτορικά κτίσματα που κατασκευάστηκαν πάνω στα ερείπια της, μετά την καταστροφή του 15ου αιώνα που είναι σύγχρονη με εκείνη των ανακτόρων, ο μινωικός οικισμός και η «αγορά», το μεγάλο συγκρότημα με τους 8 χώρους που έχουν ερμηνευτεί ως αποθήκες, ή καταστήματα καθώς και το νεκροταφείο, όπου και ανακαλύφθηκε η περίφημη σαρκοφάγος της Αγίας Τριάδας. 

PANO_20190821_131745.jpg

Τα μοναδικά ευρήματα της Αγίας Τριάδας

Η Αγία Τριάδα προσέφερε στη Μινωική αρχαιολογία την πρώτη πινακίδα γραμμικής Α που ανακαλύφθηκε ποτέ, μαζί με μια πληθώρα πήλινων και χάλκινων ειδωλίων, το διάσημο τοιχογραφημένο δάπεδο με δελφίνια και χταπόδια, τις τοιχογραφίες που κοσμούσαν τους τοίχους της έπαυλης, πλούσια κεραμική και κοσμήματα.

sarcofagus.jpg

Και βέβαια την λίθινη, επιχρισμένη με κονίαμα και ζωγραφισμένη με την τεχνική της τοιχογραφίας, σαρκοφάγο, η οποία στα σίγουρα φιλοξένησε τα θνητά υπολείμματα κάποιου ευγενή της εποχής και μας παρέχει πληθώρα πληροφοριών για τα ταφικά έθιμα στην Μινωική Κρήτη. Οι παραστάσεις καλύπτουν με τη μορφή ζωφόρου όλη της την επιφάνεια και παρουσιάζουν την ταφική τελετή η οποία περιλαμβάνει πομπή γυναικών με θυσία ταύρου υπό τους ήχους αυλού, προσφορές από άντρες σε πομπή και στις δυο στενές πλευρές, τους μυθικούς γρύπες μαζί με άλογα να σέρνουν άρματα τα οποία οδηγούν ανά δυο γυναίκες.

theriston.jpg

Το «αγγείο των θεριστών»
Το εκπληκτικής ομορφιάς αυτό αγγείο από μαύρο στεατίτη της ύστερης Εποχής του Χαλκού μεταξύ 1550-1500 π.Χ. αποτελεί ένα από τα κορυφαία αριστουργήματα της νεοανακτορικής τέχνης. Το όνομα του προέρχεται από την ανάγλυφη παράσταση που φέρει πάνω στην επιφάνεια του το ρυτό με ωοειδές σχήμα, το οποίο θυμίζει αυγό στρουθοκαμήλου. Σε αυτήν, σε χαμηλό ανάγλυφο αποδίδεται με τρόπο εντυπωσιακό μια πομπή ανδρών, οι οποίοι προχωρούν σε ομάδες κρατώντας εργαλεία του θερισμού στον ώμο τους, ενώ κάποιοι από αυτούς με τη συνοδεία σείστρου, τραγουδούν. Την πομπή αυτή οδηγεί ένας μεσήλικας άντρας με μακριά μαλλιά ο οποίος φοράει έναν χιτώνα με κρόσσια κρατώντας στο δεξί του χέρι ένα ανασηκωμένο ραβδί. Το αγγείο ήταν κατασκευασμένο σε τρία τμήματα, από τα οποία σήμερα σώζονται το ανώτερο μέρος του σώματος και ο ένθετος λαιμός.

kypello.jpg
Το κύπελλο «της αναφοράς»
Ένα ακόμα μοναδικό εύρημα από την έπαυλη της Αγίας Τριάδας είναι το «ποτήρι αναφοράς» ή «του αρχηγού» ένα κωνικό κύπελλο επίσης από
μαύρο στεατίτη, το οποίο ονομάστηκε έτσι λόγω της ανάγλυφης παράστασης στην πλούσια διακοσμημένη με ταινίες και δακτυλίου, επιφάνεια του που απεικονίζει δύο αντιμέτωπους νεαρούς άνδρες. Ο ένας, ο οποίος θεωρείται ο πρίγκηπας, στέκεται σε τελετουργική στάση κρατώντας σκήπτρο στο δεξί χέρι, έχει μακριά μαλλιά και φοράει περίζωμα, υψηλά υποδήματα και περιδέραια. Απέναντί του στέκεται ο νεαρός αξιωματούχος με μαζεμένα μαλλιά και λοφίο στο κεφάλι. Φοράει περίζωμα και υψηλά υποδήματα και κρατάει σπαθί, ακουμπισμένο στο δεξί του ώμο, σε στάση χαρακτηριστική της αναφοράς. Και οι δύο νέοι διακρίνονται για την κομψότητα στο ύφος και την εξωτερική τους ένταση. Στην πίσω πλευρά απεικονίζονται τρεις μορφές, ίσως ακόλουθοι, που μεταφέρουν δέρματα, τα οποία ο νεαρός αξιωματούχος παρουσιάζει στον πρίγκηπα.

boxer.JPG

Το ρυτό «των πυγμάχων»
Το τρίτο εντυπωσιακό λίθινο αγγείο από μαύρο στεατίτη που βρέθηκε στην έπαυλη είναι το κωνικό ρυτό «των πυγμάχων» το οποίο διακοσμείται με ανάγλυφες συνθέσεις που χωρίζονται σε τέσσερις ζώνες. Η ανώτερη απεικονίζει σκηνή πυγμαχίας, η δεύτερη σκηνή ταυροκαθαψίων, ενώ οι δύο τελευταίες σκηνές πάλης, κυρίως μεταξύ κρανοφόρων ανδρών. Οι αθλητές είναι καλογυμνασμένοι, φορούν περίζωμα, γάντια και περικνημίδες και εικονίζονται σε όλα τα στάδια των αγώνων. Αξιοσημείωτοι είναι οι κιονίσκοι με τα λάβαρα, που εικονίζονται στην πρώτη και στην τρίτη ζώνη, οι οποίοι στόλιζαν συνήθως προσόψεις ιερών και δίνουν μια ένδειξη για το χώρο στον οποίο τελούνταν τέτοιοι αγώνες που σαφώς είχαν ιερό χαρακτήρα.

3 Σχόλια Προσθέστε το δικό σας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s