Η Παναγία Νικοποιός του Αγίου Μάρκου και η Μεσοπαντίτισσα του Χάνδακα

nikopoios.jpg

Μπορεί οι καθολικοί να έχουν αγάλματα στις εκκλησίες τους, υπάρχουν όμως κάποιες περιπτώσεις όπου οι εικόνες έχουν ένα ξεχωριστό ρόλο στη λατρεία, όπως η Παναγία του Χάνδακα, η Μεσοπαντίτισσα που βρίσκεται από το 1670 στο ναό της Παναγίας της υγείας, της Santa Maria della Salute στη Βενετία, όπου μεταφέρθηκε από το ναό του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο μετά την πτώση της πόλης στους Τούρκους το 1669 και η Παναγία Νικοποιός ή «Νικοποιία» όπως την αποκαλούν οι Βενετσιάνοι που βρίσκεται στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου της Γαληνότατης Δημοκρατίας του Αδρία. Μάλιστα οι δυο εικόνες έχουν μια ενδιαφέρουσα κοινή ιστορία. Η Νικοποιός αποτελούσε μέρος των λαφύρων που πήραν οι σταυροφόροι λεηλατώντας την Κωνσταντινούπολη στα 1204, έχοντας αποκτήσει αντίστοιχο ρόλο με εκείνο που την είχαν αποδώσει οι Βυζαντινοί ως προστάτης, νικηφόρος και αήττητος, τόσο της Κωνσταντινούπολης όσο και αργότερα της ίδιας της Βενετίας.

DSC04133_d.JPG

Μπροστά σε αυτήν την εικόνα στις 26 Οκτωβρίου 1630 παρουσία του πατριάρχη, των αρχών της πόλης, των ευγενών και του λαού ο Δόγης Νικολό Κονταρίνι ανέλαβε τη δέσμευση να κτίσει μια εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία για να ευχαριστήσει την Παρθένο που λύτρωσε τη Βενετία από την πανώλη. Η υπόσχεση τηρήθηκε και η Βενετία απέκτησε άλλο ένα κόσμημα, τον ναό της Παναγίας της Υγείας, της Salute στην άκρη του Μεγάλου Καναλιού. Στις 21 Νοεμβρίου 1631 η εικόνα της Νικοποιού μεταφέρθηκε εκεί για τα εγκαίνια της Santa Maria della Salute και ακολούθως επέστρεψε στον Άγιο Μάρκο όπου βρίσκεται ως τα σήμερα.

DSC04143.JPG

Λίγα χρόνια αργότερα στις 21 Νοεμβρίου 1670 στο ναό της Santa Maria della Salute θα μεταφέρονταν η Παναγία του Χάνδακα, η Παναγία του Αγίου Τίτου ή Μεσοπαντίτισσα από το Ηράκλειο, απ΄ όπου την είχε πάρει ο Φραντσέσκο Μοροζίνι μαζί με άλλα κειμήλια της πόλης, πριν παραδώσει το Χάνδακα στους Τούρκους.

nikopeia.jpg

Η Νικοποιός έχει φιλοτεχνηθεί σε σμάλτο και περιβάλλεται από χρυσό πλαίσιο, διακοσμημένο με πολύτιμους λίθους και μικρές εικόνες αγίων. Πάνω από το κεφάλι της Παναγίας, στο πλαίσιο, υπάρχει μια «Δέηση», μικρή εικόνα του Χριστού πλαισιωμένου από την Παναγία και τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, πάλι σε μικρές εικόνες σε στάση δεήσεως. Η Θεοτόκος εικονίζεται έως τη μέση ορθή, με σκούρο ιμάτιο κρατώντας τον Ιησού όρθιο στα γόνατα της. Η εικόνα που χρονολογείται στον 9ο ή 10ο αιώνα φαίνεται ότι βρίσκονταν στο μοναστήρι του Παντοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη και θεωρείται από τους Βενετσιάνους θαυματουργή, προστάτης της πόλης μαζί με τον Άγιο Μάρκο. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εκδοχή για την προέλευση της Παναγίας Νικοποιού του Αγίου Μάρκου. Σύμφωνα με αυτήν η εικόνα προέρχεται από το αρχαίο μοναστήρι της Παναγίας του Νίκους ή της Νικούς, που βρίσκεται στην Κύθνο και από την οποία διασώζεται μόνο το καθολικό. Η ίδια παράδοση θέλει το όνομα του Μεταβυζαντινού ναού να προέρχεται ακριβώς από την εικόνα η οποία είχε φτάσει εκεί μετά την άλωση της Άλωση και μεταφέρθηκε στη Βενετία από τους Ενετούς όταν κατέλαβαν τις Κυκλάδες. Η τυπολογία της Νικοποιού είναι συχνή στη Βυζαντινή εικονογραφία με την Παναγία να εικονίζεται σε θρόνο έχοντας τον Ιησού στο χέρι τύπος που έχει ως πρότυπο την αντίστοιχη εικόνα που υπήρχε στην Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης. Το μοτίβο υιοθετήθηκε από τους δυτικούς ως Madonne della Vittoria δηλαδή Παναγία της νίκης. Έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι αναφορές του Γάλλου ιππότη Ρομπέρ ντε Κλαρί ο οποίος ήταν παρόντας στην άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους και μας κληροδότησε σημαντικές πληροφορίες και για ένα ακόμα κειμήλιο, το Μανδύλιον που ταυτίζεται με τη Σινδόνη του Τορίνο. Σύμφωνα με τον ντε Κλαρί την εικόνα είχαν μαζί τους στις μάχες οι Αυτοκράτορες πιστεύοντας ότι έτσι γίνονταν αήττητοι ενώ όταν την άρπαξαν οι σταυροφόροι την τοποθέτησαν σε μια γαλέρα μαζί με το αυτοκρατορικό λάβαρο και την επιδείκνυαν καθώς η γαλέρα διέπλεε το Βόσπορο ώστε να δουν οι κάτοικοι της πόλης ότι η εικόνα βρίσκονταν πλέον μαζί με το λάβαρο στα χέρια των σταυροφόρων της 4ης σταυροφορίας.

 

2 Σχόλια Προσθέστε το δικό σας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s